همی خون ز جوشن فرو ریختند

سیزده روز در بندر مه آلود

من دلگرم بنفشه ای هستم

روز نگاری اولین مشق داستان نویسی

خاقانی، الهام بخش شعر شاعران

خاقانی در قرن ششم می زیسته ، پدرش مردی مسلمان و مادرش  زنی مسیحی بوده ،  و سپس مسلمان شده وعموی خاقانی نیز  در جایگاه علمی  در عصر خویش بوده ،ویکی از انگیزه ها و دلایل پیشرفت خاقانی در علم ،دانش و هنر مدیون دعای خیر مادرش و  رهنمود های خانواده اش  بخصوص عموی خویش است .

ابیات زیر در خصوص مسیحی بودن مادر خاقانی است ، که به دین مبین اسلام تشرف یافته،

نسطوری وموبدی نژادش/اسلامی وایزدی نهادش کدبانو بوده چون زلیخا /برده شده باز یوسف نهادش

خاقانی با دیده تکریم  و احترام ، تواضع وادب  همواره بر مادر خویش می نگریسته ، وهمیشه اورا با بهترین القاب یاد نموده،  ودعای خیر مادرش نیز  همیشه بدرقه راه او  بوده،  و الحق به واسطه این دعای خیر مادرش ،گرچه خاقانی سختی ها و رنج های  فراوانی در طول زندگی  دیده، وتحمل نموده ،اما نام  و آوازه خاقانی از گزند فراموشی زمانه محفوظ  مانده  ، او خود در دیوان اشعار می گوید:

او  در جوانی مدتی نزد ابوالعلاء از شاعران گنجه  فنون شعر وشاعری و مهارت های آنرا می آموزد ،و سرانجام به دربار شروانشاه  راه  می یابد،  و این پادشاه او را لقب خاقانی می دهد ، و خاقانی قریب به چهل سال نزد او و پسرش از ملزمان دربار بوده،  نام اصلی او افصل الدین بدیل بن علی شروانی است. 

اختصاصات شعری خاقانی

دشمنی با کلیسا

بخش اول ( قلم به دستان پر زور) 

بخش دوم: بخشی از رمان موسولینی

موسولینی که مانند چرچیل داستان نویسی را قبل از پر رنگ شدن شخصیت سیاسی اش شروع کرده بود، چند تایی داستان کوتاه دارد و یک رمان (که پاراگرف های اول آن را در ادامه خواهید خواند). داستان «معشوقه کاردینال» که موسولینی آن را به کمک یکی از دوستانش نوشته، به وضوح قصد تخریب نهاد روحانیت مسیحی را دارد و به همین خاطر چند سال پس از انتشار و البته بعد از بالا گرفتن دعوای موسولینی با کلیسا، چاپ آن ممنوع شد. موقعی که موسولینی این رمان را می نوشت، رمانتیسم تقریباً منقرض شده بود و دیگر کسی چنین داستان هایی نمی نوشت (آن هم بین ایتالیایی ها که سبک طنزآلود و سرخوش داستان هایشان از سال ها پیش شروع شده بود) با این حال موسولینی اصرار داشت داستانش را سرشار از توصیف های خسته کننده و شاعرانه کند تا در همان اول کار شخصیتش به عنوان نویسنده، بین اهالی ادبیات جا بیفتد. بعد از قدرت گرفتن، موسولینی چند کتاب دیگر در حوزه سیاست و کشورداری منتشر کرد اما به نظر خودش همان یک کتاب اسم او را در عالم ادبیات جاودانه کرده بود و به همین خاطر دیگر سراغ داستان نویسی نرفت.

«از کلیساهای کوچکی که در میان سبزی نورسته دره پنهان شده بودند، آوای سرود شامگاهی آوه ماریا برمی خاست، آرام بر موج ها غوطه می خورد و بر نرمای دریاچه می آرمید. قله های جدا جدای کوهستان، زیر آخرین تابش خورشید در حال غروب می درخشیدند و نخستین سایه های ظلمانی شب آرام آرام خود را روی جنگل ها و خانه های تک افتاده مردمان پهن می کردند و به گام های بی گاه آن ها بر جاده گیودیکاریه شتاب می بخشیدند. نوازش دستی پنهان، موج های کوچک دریاچه را به حرکت در می آورد، موج هایی که با زمزمه ای ملال آور، خود را به نرمی به شاخ و برگ های بیدهای کهنسال (که پیوسته گیسوانشان را روی آب دریاچه رها می کردند) می ساییدند.

در ساحل مقابل عمارت توبلینو، ردیفی از درختان سرو، افق را دندانه دندانه کرده بودند و در بلندای آسمان، ستارگان را به لرزش در می آوردند. بازدم گنگ و گزنده ماه می، هوا را پر کرده بود و پژواک آوازهای جاودانی بهار را که هر سال در گوش کالبد حیات- در گوش کالبد نامیرای کائنات- زمزمه می شد، به ارتعاش در می آورد.

کارل امانوئل مادروزو، کاردینال و اسقف اعظم ترنت و شاهزاده سکولار ترنتینو، سکان کشتی زندگی را رها کرده بود و از کرختی و وقار آن لحظات، خرسند به نظر می رسید. کلودیا رو به رویش بود. برای مدتی بین دو دلداده هیچ کلمه ای رد و بدل نشد. کاردینال کلاهی لطیف از ابریشم سیاه بر سر گذاشته بود و بالا پوش مخملی گشادی به تن داشت که از روی آن، درخشش قلاب نقره ای کمربندش نمایان بود.

یک ماه اقامت در قلعه، تاثیری در بهبود حال شاهزاده نداشت. نتوانسته بود آن طور که می خواهد استراحت کند. مراقبت های بیش از حدی که از او می شد، مایه عذابش بود. روحش در معرض توفان هایی سهمگین قرار داشت. چین و چروک های پیشانی اش عمیق تر و شامه اش تیزتر شده بود. چشمان بازش لباسی از اندوه به تن کرده بودند. طره موهای روشنش روی شقیقه را گرفته بود و قدش خمیده بود؛ نه از کهولت سن، که از بار گران اندوهی کهن و سوزنده.»

در ادامه بخش هایی از آثار صدام و قذافی را بخوانید ....

به یک انقلابی ناکام

«مردی هم بود که من حرفی از او نزده ام؛ مردی که به زعم من، از همه کس دیگر در اروپا و حتی در آسیا بزرگتر است. از والت ویتمن آمریکایی حرف می زنم. مردی که از گوته، نخستین (شاعر) اروپایی برتر است. مردی که از قدیس ها و مرشد های هند برتر است و تنها به وسیله ی یک کتاب (شعر)، اسباب شناسایی خود را در سراسر دنیا فراهم آورد او آن، «برگ های علف» است. و اوست که اندرزمان داد، تورات هایی تازه- و به اصطلاح، تورات های خودمان- را بنویسیم.»

این جملات هنری میلر است، «والت» بزرگ البته بزرگانی چون خورخه لوئیس بورخس، رالف والدو امرسون، آلن گینزبرگ، پل استر، جیم جارموش و حتی سوآمی ویوکاناندا، رهبر مذهبی هند در قرن 19 را نیز واله ی خویشتن ساخته است.

«ویتمن» (1892-1819) را از بزرگ ترین چهره های ادبیات اعتراض جهان بر شمرده اند و بیهوده نیست که نامه آن – به قول خودش- «شاعر قسم خورده ی شورشگرا جسور جهان»، بر تارک مجموعه «ادبیات اعتراض» می درخشد؛

به یک انقلابی ناکام اروپایی

قلم‌ به ‌‌دستانِ پرزور

برش‌هایی از رمان آخر صدام، چرچیل، موسولینی و معمر قذافی

آمریکایی که عراق را بمباران کردند، چهل هزار نسخه از آخرین اثر ادبی صدام حسین عبدالمجید تکریتی از میان رفت. نام این آخرین رمان نویسنده رمانتیک عراقی این بود: «از کشورم برو بیرون، ملعون!»

صدام که پیش از آن سه رمان دیگر هم چاپ و منتشر کرده بود، تنها سیاستمداری نیست که سعی کرد وارد دنیای داستان شود؛ سیاستمداران دیگری هم از گوشه و کنار جهان این فضا را آزموده بودند چرا نویسنده شدن آن قدر برای این شخصیت ها مهم بوده که حاضر بوند برای کسب عنوان نویسنده به هر کمکی متوسل شوند؟ چرچیل «ساورلا» را به کمک مادرش نوشته، صدام حسین مشاورانی را از بین نویسندگان حرفه ای برای نوشتن کتاب هایش استخدام می کرده و موسولینی نوشتن «معشوقه کاردینال» را به کمک یکی از دوستان نویسنده اش به پایان برده است. شاید چون فتح ادبیات از مرزهای بیرونی ناممکن است، بعضی سیاستمداران رنگ عوض می کنند و به عاشقانه نویس های سطحی تبدیل می شوند تا ادبیات را از درون فتح کنند.

در آثار تمام این نویسنده های جعلی، زمینه های مشترکی دیده می شود که داستان های آن ها را به هم نزدیک می کند. به نظر می رسد، این نویسنده های جعلی متنی را ادبی می دانند که لزوما ملال آور باشد، توصیف های کشدار و نالازم و طرح های ضعیف داستانی از مشخص ترین ویژگی های مشترک این داستان هاست. چهار نفری که نوشته هایشان برای این مطلب انتخاب شده (چرچیل، موسولینی، صدام حسین و قذاقی)، همگی قالب داستان را برای بیان حرف هایی انتخاب کرده اند که می توانسته اند در سخنرانی های عادی شان هم آن ها را بگویند. لحن های حماسی جعلی این داستان ها حاکی از این است که نویسندگانشان قصد داشته اند با تک تک کلمات، شخصیتی از خودشان بسازند که هیچ گاه نداشته اند. می دانیم که مرگ هیچ کدام از اینها برای ادبیات ضایعه ای مصیب بار نبوده است بر خلاف نویسندگان بزرگ ادبی.

ساورلا

با جلال یکسال پیش از مرگش

گفت و گوی جلال ‌آل احمد با دانشجویان یک‌سال پیش از مرگش

بهمن سال 1347جلال آل احمد به بهانه شب بزرگداشت نیما یوشیج برای سخنرانی به دانشکده هنرهای زیبای تهران می‌رود اما ترجیح می‌دهد به جای سخنرانی به پرسش‌های دانشجویان جواب دهد.

این نویسنده که سال 1302 به دنیا آمده بود، یکسال پس از آن (1348) با زندگی خداحافظی می‌کند. متن این نشست را با هم می خوانیم:

***

آل‌احمد: فکر می‌کنم که به اندازه کافی خانوم‌ها و آقایون خسته هستن، گرچه به خاطر نیما مثل این‌که تا صبح هم میشه نشست ولی من مردش نیستم. آن‌وقت که حرفی داشته باشم برای زدن … فکر می‌کنم که فحول نویسندگان و شعرای معاصر به اندازه کافی گپ زدند راجع به نیما و من قراری نبوده این‌جا حرفی بزنم. خواهش می‌کنیم بفرمایید چه می‌خواهید براتون بگیم؟ اگر به عقل من برسه میگم، اگر نه دوستانمون هستند از کانون و نویسندگان و شعرا، ازشون خواهم خواست توضیح بدن براتون. البته به ناچار مسائل مربوط به نیماست در قدم اول و بعد هم … خب … بازم راجع به نیما (خنده حضار).

بفرمائید. سوالی اگر هست مطرح کنید خواهش می کنم … من حرف دیگری ندارم.

یکی از حضار دست بلند می‌کند

آل احمد: بفرمایید.

من فکر می کنم این‌گونه شعرا، چه کهنه پرداز و چه نو پرداز، خواسته‌اند که یک دگرگونی در اجتماع به وجود بیاید. یعنی همین شبی که در شعر نیما هست، خواستند اون رو به صبح برسونند. نمیشه قضیه رو این طور دید؟

آل احمد: من قضیه رو جور دیگری می‌بینم... چرا این‌جور هست، یعنی اگر اهمیتی یا احترامی هنوز ما برای نیما قائل هستیم،‌همه ما به این علت است که نیما یک شاعر «پولیتیزه»ست. فرنگیشو می‌گم. «دپولیتیزه» نیست، مثل بعضی از شعرا. شعر معاصر متاسفانه به سمت این سراشیب داره میره. دوستان جوون من هستن. این‌جا، لابد می‌شنفن. دارن همه شعرا رو مثل همه دیگر غیر شعرا «دپولیتیزه» می‌کنند. یعنی سر هر کدوممون رو دارن به یه آخوری بند می‌کنن که فراموشمون بشه بعضی از مسایل. احترامی که ما برای نیما داریم یک علتش این هست. گفتند دوستان عزیزتون، یک علتش این هست که سخت «پولیتیزه» بود. اما شعار نمی‌داد. فرض بفرمایید در قضیه «شب»: «شب قرق باشد بیمارستان!»... بله؟ این چی می‌خواد بگه! سیاست میگه، خیلی ساده است، وضع گرفته است در مقابل یک عده از مسائل اجتماعی و سیاسی. سوال بعدی خواهش می‌کنم.

(متن سوال مفهوم نیست)

آل احمد: نیما از تمام دوران خودش خبر داشت. مثلا فرقی هست بین عشقی و نیما و خیلی فرق بزرگی. دیگه سوالی هست؟

در زمان ما، ما می‌بینیم که رئالیزم با بدبینی آمیخته شده …

آل احمد: به علت این‌که گویا واقعیت خوب نیست (کف حضار)

آقای دکتر براهنی اشاره‌ای کردند به تعریف شعر و نثر، آیا به نظر جنابعالی تعریفی میشه از شعر کرد؟ و اگر می‌شه اون تعریف چیه؟

آل احمد: در این‌باره صلاحیت ایشون حتما بیشتر از منه، فرمایش ایشون رو اگر تعمق بیشتری درش کنید به نظر من دستتون می‌آد (خنده حضار) من بیشتر از اون چیزی نمی‌تونم بگم.

آل احمد: دیگه سوال هست؟ بفرمایید آقا!

ممکنه در مورد زندگی خصوصی نیما هم یک مختصری بفرمایید؟

آل احمد: والله در زندگی خصوصی نیما من همیشه او رو به صورت گاندی می‌دیدم. قبلا پرت و پلاهایی، چیزهایی نوشته‌ام. به علت وجود او بود که ما، من و عیالم ، رفتیم اون بالا شمرون خونه‌دار شدیم و اگر او اونجا زندگی نمی‌کرد شاید ما اونجا زندگی نمی‌کردیم الان. رفتیم نزدیک این مرد باشیم. یعنی این پیرمرد. من او رو یک جوکی دیدم همیشه. آدمی بود که هنوز گرفتار این بیماری مصرف و رفاه نشده بود. به صورت همون دهاتی سابقش اشیاء و ابزار رو برای ماندن و محفوظ ماندن، و حفظ شدن برای نسل‌های بعدی می‌خواست. بلد نبود مصرف کنه و حتی از این قضیه من گاهی هم نالیده‌ام که شاید کمی او رو حقیر کرده بود ولی اون‌وقت نوشتم ولی حالا می‌بینم نه، خیلی گنده‌تر از ماها بود. بیرون‌تر از دید ما رو می‌دید. بنده مصرف نشده بود و [مثل]یک جوکی زندگی می‌کرد. به کمترین قناعت می‌کرد و در کار شعرش به بیشترین هم قانع نبود. این خاصیت جسمش بود و این هم خاصیت روحش. من گاهی وقتی راستش از شما چه پنهون، ادای او رو می‌خوام دربیارم. مثلا سخت به خودم می‌گیرم. از این جوکی‌گری‌ها که آدمیزاد گاهی وقتی داره … تو زمستون بره آدم مثلا توی بیست و پنج درجه زیر صفر زندگی کنه ببینه می‌ترکه یا نمی‌ترکه (خنده حضار) تواناییش رو داره یا نه. این کارها رو نیما می‌کرد. بار آخر هم همین کار رو کرد. بار آخر تو زمستون سرمای یوش پا شد رفت یوش. همه می‌دونستیم پیرمرد دوام نمی‌آره. یعنی برمی‌آمد که این پیرمرد وقتی میره یوش لطمه می‌خوره ولی رفت و بعد هم که برگشت لطمه رو همونجا خورد و... پیدا بود که خوب یک همچین آدمی با اون‌چه الان بهش خو گرفتیم از مصرف و رفاه اصلا آشنا نبود. تنها چیزی‌ست که می‌تونم بگم، سرتون رو نمی‌خوام درد بیارم با خاطره‌گویی. خیلی از این خاطرات هست که البته نه من پیرمردی شده‌ام حالا که برای شما خاطره بگم (خنده حضار) و نه شما ازمن توقع دارین.

خیالتان راحت!

گزیده‌ای از منبر شهید سیدعبدالحسین دستغیب

شهید سیدعبدالحسین دستغیب (1360 – 1292 شمسی) که

آثار و منبرهایش، خصوصا در شیراز مخاطبان بسیاری داشته و دارد،

 هم در منابر و هم در آثار مکتوبش به وفور از قالب‌های داستانی استفاده می‌کرد.

دستغیب مشخصا کتابی با عنوان «داستان‌های شگفت» دارد که مجموعه‌ای از داستان‌ها با مضامین دینی است.

یک روز مولایی غلامش را می‌فرستد بازار تا خرما و انجیر بگیرد. غلام وقتی می‌رود بازار، خرما را می‌گیرد ولی پیش خودش می‌گوید:« انجیر توی این گرما به چه درد می‌خورد؟ خرما و انجیر هردو گرمند.» خلاصه، انجیر را نمی‌خرد.

وقتی برمی‌گردد، مولا می‌پرسد «چه کار کردی؟»

می‌گوید «خرما را گرفتم دیگر. بَسِتان است.»

مولا غلام را می‌بندد به فلک و چوب و می‌گوید: «دفعه بعد، وقتی کاری به‌ات گفتم، عمل به احتیاط کن؛ یعنی اگر گفتم یک چیز بخر، تو باید سه چیز بخری. اگر گفتم دو چیز بخر، تو باید چهار چیز بخری. دوبل کن! این یعنی عمل به احتیاط.» غلام گفت «چشم! چشم! اطاعت! دیگر نزن!»

بعضی‌ها این‌جور نقل کرده‌اند که این مولا و غلام، روزی در مجلسی بودند. مولای دیگری به غلامش می‌گوید: «برو آب بیاور!» آن غلام می‌رود آب و شکر و لیمو می‌آورد و هر سه را می‌گذارد جلوی مولا. به‌اش می‌گویند «مولایت گفت بروی آب بیاوری. شکر و لیمو چیست دیگر؟»

می‌گوید: «من عمل به احتیاط کردم. گفتم الان مولا تشنه است، آب آوردم. بعد شاید بخواهد شربت بخورد، شکر هم آوردم. بعد شاید هم خواست لیمو چاشنیش کند.»

آن مولای اولی رو می‌کند به غلامش و می‌گوید: «دیدی؟ غلامِ خوب باید این‌جور باشدها. باید همیشه عمل به احتیاط کند. تمام حالات و محتملات را هم رعایت کند.»

خلاصه، گذشت تا یک روز جناب مولا مریض شد. به غلامش گفت « برو دکتر بردار بیاور!»

غلام گفت «چشم» و رفت دنبال دکتر. توی راه با خودش فکر کرد، گفت مگر نه این‌که من باید عمل به احتیاط کنم؟‌ آمدیم و دکتر فایده نکرد و مولا مُرد. پس باید کفنش را هم آماده کنم. رفت بازار و از پول مولا، مقداری کفن خرید. باز پیش خودش گفت شاید موقعی که خواستند غسلش بدهند، سدر و کافور آماده نباشد. پس بهتر است آن‌ها را هم بخرم. سدر و کافور هم خرید. خب، می‌خواست عمل به احتیاط کند دیگر. دوباره گفت شاید غسال‌باشی آن‌وقت آماده نباشد. توی راه درِ خانه غسال‌باشی را هم زد و گفت شما هم بیایید برویم.

همراهِ هم، کفن زیر بغلش، سدر و کافور در دستش، دکتر یک‌طرفش و غسال‌باشی هم طرف دیگر، با چنین وضعیتی برگشت پیش مولایش. همین که وارد منزل شدند، بوی کافور همه‌جا پیچید. بوی کافور را که می‌دانید. وای وای وای! آن ناخوشِ بدبخت گفت «چه خبره؟‌ این‌ها چیه؟»

غلام گفت: «هیچ قربان، خیالتان راحت باشد، کارها همه درست است. ‌عمل به احتیاط کردم. این از دکتر. اگر هم خوب نشدید و مُردید، این سِدرتان، این هم کافورتان. ‌ایشان هم جناب غسال‌باشی است. خلاصه، دیگر هیچ غصه‌ای نداشته باشید.»

خب، یک صلواتی بفرستید...

منبع: مجله داستان همشهری- شماره پنج

تمرین برای خلق ایده

از آنجا که راز نوشتن داستانهای کوتاه را دانستید، در ادامه تمرینی برای ایجاد توانایی و استفاده از دانسته هایتان می آوریم.

1. کتابی باز کنید. تصادفی یک جمله را انتخاب کنید و کتاب را ببندید. بدون این که به محتوای بخشی که جمله را از آن گرفته‌اید نگاه کنید، آغاز کنید به نوشتن. بگذارید کلمات جریان پیدا کنند. از نوشتن بازنایستید و قلمتان را زمین نگذارید. این تمرین را سه بار انجام دهید. هر بار ماجرا را در جهت دیگری پیش ببرید.

2. از مجله یا روزنامه عکسی انتخاب کنید. عکسی که مال دو نفر یا بیش تر باشد، بهتر است. چه ماجرایی این آدم‌ها را تا این لحظه کشانده است؟ پس از این چه اتفاقی می‌افتد؟ برای گذشته و آینده ی هر کدامشان سه حدس گوناگون بزنید. یکی را انتخاب کنید و صحنه‌ای از آن ماجرا را بنویسید و کل ماجرا را مختصر در آن بگنجانید.

3. از روزنامه ی امروز سه مقاله انتخاب کنید. برای هر کدام یک جمله بنویسید و موقعیت اصلی را شرح دهید. بدون این که اسمی از افراد و ماجراهای واقعی ببرید «چی می‌شه اگه...» را بازی کنید و از آن موقعیت یک داستان بسازید. یک صحنه از داستانتان را بنویسید.

4. همچنان که به فعالیت‌های روزانه‌تان می‌پردازید، در رستوران، اتوبوس، کتاب خانه، به قیافه غریبه‌ای که نظرتان را جلب کرده و حدس می‌زنید ممکن است دیگر نبینیدش نگاه ‌کنید. «چی می‌شه اگه...» را بازی کنید و بدون این که با او صحبت کنید، حدس بزنید چرا آن جاست، از کجا آمده، به کجا می‌رود و با چه آدم‌هایی نشست و برخاست دارد. سه حدس گوناگون بزنید و از هر کدام صحنه‌ای بنویسید.

5. از خودتان پرسش‌های زیر را بکنید و نخستین پاسخی را که به ذهنتان می‌رسد بنویسید:

الف: هیجان انگیزترین چیزی که می‌تواند برایتان اتفاق بیافتد چیست؟ چه چیزی است که اگر اتفاقی بیافتد فوق‌العاده محشر و جالب است؟

ب. خطرناک ترین چیزی که واقعا وسوسه شده‌اید که انجام بدهید چه بوده؟

ج. چه موقع بیش تر از همیشه احساس کرده‌اید که دستپاچه شده‌اید؟

د: چه چیزی واقعن عصبانیتان می‌کند؟ چه چیزی خونتان را به جوش می‌آورد؟

ه: ترسناک‌ترین چیزی که می‌توانید فکرش را بکنید چیست؟ اگر اتفاق بیافتد چه می‌شود؟ مخرب‌ترین تاثیرش روی زندگیتان چه خواهد بود؟

یکی از پاسخ‌ها را انتخاب کنید و یکی از صحنه‌های کلیدی اش را بنویسید. با این‌حال، خودتان یا شخصیت‌های واقعی را در داستانتان نگذارید. شخصیت بیافرینید. برای نوشتن حوادث از «چی می‌شه اگه...» کمک بگیرید.

6. بنویسید اگر بزرگ ترین آرزوی دوران کودکی تان برآورده می‌شد چه می‌شد. به سه پیش‌آمد مثبت فکر کنید و سه حادثه ی منفی. یکی از این سه احتمال را انتخاب کنید و یک صحنه ی آن را بنویسید.

منبع:جن و پری

ادبیات و تحولات اجتماعی

علی اکبر والایی و هاشم حسینی درباره نوشتن درباره ی انقلاب های منطقه چنین می گویند:

والایی: نوشتن درباره انقلاب‌های منطقه را از وجوه مشترکمان آغاز کنیم

علی‌اکبر والایی نویسنده درباره موضوع بیداری اسلامی در کشورهای عربی و دیگر کشورهای منطقه گفت:

ادبیات همیشه در تحولات اجتماعی تاثیرگذار بوده است. این موضوع در تمام کشورها می‌تواند صادق باشد و کشورهای عربی نیز نسبت به دهه‌های گذشته ارتباط عمیق‌تری با ادبیات برقرار کرده‌اند.

نگاه امروز جوامع عرب متفاوت شده و این درک متفاوت به دلیل تاثیری است که ادبیات بر آنها گذاشته است. در کشوری مانند مصر نویسندگان بسیار شاخصی وجود دارند و ادبیات در این کشور اهمیت خاصی دارد و تحولات اجتماعی نیز در آنجا متاثر از ادبیات است.

بیشتر اندیشه‌های دینی در کشورهای عربی توسط ادبیات ظاهر شده‌اند و اجتماع نیز از این اندیشه‌ها تاثیر گرفته است. ما نیز می‌توانیم به وجه مشترک خودمان با دنیای عرب که دین اسلام است بپردازیم و به وجوه مشترک دینیمان متکی باشیم. می‌توانیم تفکرات ناب دینی اندیشمندان‌مان را در ادبیات و به خصوص در بخش ادبیات داستانی ظاهر کنیم.

باید تفکرات عمیق دینی را که تحول ساز بوده و نمایه اجتماعی و تحولات سیاسی آن در بطن تفکر دینی نهفته است، در ادبیات داستانی نشان دهیم. نویسندگان کشورمان با آثارشان می‌توانند وحدت تفکر دینی و سیاسی را در کشورهای انقلابی ایجاد کنند و این توانایی که بتوانیم آثار انقلابی بین المللی خلق کنیم در نویسندگان ما وجود دارد. اما این توانایی از سوی مسوولین فرهنگی دست کم گرفته می‌شود.

باید توجه زیادی به حوزه ترجمه بشود و از افرادی استفاده شود که هم مترجم باشند و هم با حوزه‌های مختلف ادبیات آشنا باشند. مسوولین فرهنگی نیز نویسندگان را حمایت کنند. اگر به این وجوه توجه شود در آینده شاهد آثار خوبی از نویسندگان ایرانی خواهیم بود که در جهان مورد توجه قرار خواهند گرفت.

حسینی: نوشتن درباره انقلاب‌های منطقه نیاز به تحقیق و زمان دارد

هاشم حسینی با بیان این که پس از 30 سال ایران در کشورهای عربی منطقه خودش را نشان داده است، گفت:

قطعا انقلاب‌های منطقه را هم می‌شود مانند انقلاب اسلامی ایران به ادبیات بسط داد. نویسندگان ما می‌توانند در کنار این که به ارزش‌ها و آرمان‌های انقلاب اسلامی می‌پردازند و انقلاب کشورمان را معرفی می‌کنند به انقلاب‌های منطقه هم بپردازند.

در حال حاضر نباید درباره تحولات منطقه قضاوت کرد بلکه باید مدتی بگذرد و حالت آرامش به وجود بیاید تا مسیر و هدف انقلاب‌ها به طور واضح مشخص شود.

قطعا مردم در انقلاب‌های کشورهای عربی قطعا در تحولات منطقه نقش دارند اما در حال حاضر این سردرگمی وجود دارد که این انقلاب‌ها به چه سمتی می‌روند و برای این که آثار ادبی عمیقی در این رابطه خلق کنیم نیاز به تحقیق و زمان است.

به دلیل این که اتفاقات منطقه بعد جهانی دارند و از نظر جغرافیایی گسترده هستند می‌توان آنها را در سطح جهانی منتشر کرد و تصور می‌کنم نویسندگان ما این قابلیت را دارند چنانچه تا به حال نیز حوزه هنری آثاری را ترجمه و بیرون از مرزها منتشر کرده است.

ره سپردن مرغان به سوی سیمرغ

دکتر حسن بلخاری در بررسی شرح عرفانی هفت شهر عشق در آثار عطار چنین گفته است:

در قلمرو عرفان، آنانی که شاهد وصال را در آغوش کشیده‌اند، رسالتی یافته‌اند تا سخن بگویند. این خلاف میل ذاتی آنهاست. یعنی عارف را اگر به حال خود‌‌ رها کنند، خلوت گزین خواهد شد. چون عافیت در گوشه‌نشینی است. کثرت،‌گاه چنان آلودگی می‌آورد که روح عارف را از ظلمت و فساد، شرحه شرحه می‌کند. ذات عرفان، عزلت‌جویی است اما پرسش اینجاست که پس چرا عطار که عارف است، «منطق الطیر» را می‌سراید؟ پاسخ این است که او خود منطق الطیر را آموخته بود و در این معنا به وادی طلب راه یافته بود. برای همین است که آن کسانی که از روی دل کتاب «منطق الطیر» او را می‌خوانند، زبانش را درمی‌یابند. در این خواندن، رسیدن به «طلب» مهم است. آنکه «طالب» شد، یعنی قصد «رفتن» کرده است.

در تاریخ فرهنگ و ادبیات ایران، دو بیت به مولانا منسوب است. یکی آنجایی است که «هفت وادی» عطار را به «هفت شهر عشق» تغییر نام داده و گفته است: «هفت شهر عشق را عطار گشت/ ما هنوز اندر خم یک کوچه‌ایم»؛ و دیگری بیتی است این گونه: «عطار روح است و سنایی دو چشم او/ ما از پی سنایی و عطار می‌رویم». من این دو بیت را در دیوان شمس و مثنوی مولانا ندیده‌ام. احتمالا افلاکی، یا احمد سپهسالار، این دو معنا را در وصف مناقب مولانا آورده‌اند. اما می‌دانیم که دیدار مولانا با عطار، قطعی است. هنگامی که کاروان بلخ به مکه و سپس قونیه می‌رفت، مولانای جوان با عطار دیدار کرد و عطار کتاب «اسرار نامه» را به او داد. به هر حال چنین ملاقاتی صورت گرفته است. همچنین حضور پُر رنگ سنایی و عطار در جمع مریدان مولانا، تردید ناپذیر است. پس می‌توان بر پایه‌ی این دو مدرک، آن دو بیت را هم جدی و حقیقی انگاشت.

منطق‌الطیر نخستین اثر شاخص تمدن ایرانی و

 اسلامی است

در میان آثار عطار، دو کتاب برجسته است. یکی «منطق الطیر» است و دیگری «تذکرة الاولیا» که اثری به نثر است. در بیان سیر مرغان به سوی سیمرغ، «منطق الطیر» نخستین اثر در تمدن ایرانی و اسلامی است. سیمرغ اوستا را نباید از نظر دور داشت. همچنین هفت جانداری که در متون اوستایی و پهلوی آمده و گفته شده که به همپرسگی، یا دیدار، اهورامزدا نائل شدند، با داستان عطار همانند است. یکی از آنجانداران سیمرغ بوده است. به هر حال، در تمدن ایرانی و اسلامی، ره سپردن مرغان به سوی سیمرغ، امری قدیمی و پُرسابقه است. پیش از عطار، «رسالة الطیر»‌هایی داریم. همانند: رساله‌های نجم رازی، احمد غزالی، ابن سینا که شیخ اشراق رساله‌ی او را ترجمه کرد. با این همه به نظر می‌رسد که «منطق الطیر» اصطلاح خاص عطار است. هر چند خاقانی «منطق الطیر» دارد و این اصطلاحی جدید نیست، اما تدوینی که عطار از ره سپردن مرغان دارد، بی‌نظیر و منحصر به فرد است. این را من به استناد بررسی تطبیقی تمامی رساله‌هایی می‌گویم که در تمدن اسلامی درباره‌ی سیر مرغان نگاشته شده است. در این عرصه، «منطق الطیر» عطار گویی تکیه بر میراث قبل از خود زده است و از همه‌ی آن‌ها به کمال استفاده برده است.

چرا عطار نام «منطق الطیر» را برای کتاب خود

 انتخاب کرد؟

تاویل من این است که عطار به عمد نام کتاب خود را «منطق الطیر» گذاشته و همانند پیشینیان، نام «رسالة الطیر» را برنگزیده است. «منطق»، با استناد به تاویل، تحقق پرواز است. وقتی مولانا می‌گوید که عطار هفت شهر عشق را گشت، از تحقق این عروج در روح عطار خبر می‌دهد. چون میان کسی که پرواز پرنده را روایت می‌کند با کسی که خود پرنده‌ای در آسمان معناست، فرق وجود دارد. تحقق عشق و عاشق شدن، بسیار تفاوت دارد با از عشق گفتن. پس می‌توان گفت که انتخاب نام «منطق الطیر» بیان تحقق این چنین معنایی در جان عطار بوده است.

سیمرغ که در «منطق‌الطیر» پرندگان به سوی او پرواز می‌کنند، اصطلاحی تازه نیست که عطار آورده باشد؛ هرچند او به این اصطلاح، صورت تازه‌ای داده است. نخستین باری که نام سیمرغ به کار رفته، در اوستا است. در «یشت» دوازدهم و چهاردهم، نام آن به صورت «سئنه مرغو» آمده است. پس سیمرغ یک اصطلاح زرتشتی است. در اوستا، سیمرغ پرنده‌ی بلند پروازی است که فراز و فرودش سبب ظهور حیات گیاهی در عالم می‌شود. به هر حال اگر جایگاه سیمرغ را در متون اوستایی نادیده بگیریم، هیچ تحقیقی درباره‌ی این پرنده، کامل نخواهد بود. اتفاق در بخش نهم «بندهش» هم که یک متن پهلوی است، درباره‌ی درختی که سیمرغ بر آن می‌نشیند، سخن گفته شده است.

برخی حکیمی را که در اوستا به نام «سئنه» آمده است، نمودار سیمرغ گرفته‌اند و از این رابطه به ارتباط حکمت و سیمرغ رسیده‌اند. «سئنه» اوستا کسی است که عالم را تاویل می‌کند، نه تفسیر. پس گفته‌اند که تاویل سیمرغ از تمدن باستانی ایران، تاویل به حکمت است. از سویی دیگر، در اوستا از «هفت وادی» به گونه‌ای دیگر یاد شده است. هفت امشاسپندی که به همپرسگی اهورامزدا می‌آیند، بسیار شبیه سفر مرغان برای رفتن نزد سیمرغ است. برخی نیز معتقدند که عطار در سرایش «منطق الطیر» گوشه چشمی به شاهنامه داشته است و حتی هفت خوان رستم را با هفت وادی منطبق دانسته‌اند. اما به نظر می‌رسد که بین این دو تفاوت‌های بسیاری وجود دارد.

هفت شهر عشق عطار در منطق الطیر

پس از سوال و جواب‌های متعدد است که از هفت شهر عشق در «منطق الطیر» یاد می‌شود. مرغان قصد رفتن به قاف می‌کنند. «هدهد» هادی و پیشوای آن‌ها می‌شود. مرغان پرسش‌هایی را پیش می‌کشند و هدهد به حکمت پاسخ می‌دهد. من از ذهن خلاق عطار در شگفتم که چنان عالمانه موانع مسیر را از زبان مرغان می‌گوید که اگر جواب هدهد را نشنویم، به مرغانی که عذر سفر می‌آورند، حق می‌دهیم. یکجا مرغی می‌گوید: «دیگری گفتش که‌ای دارای راه/ دیده‌ی ما شد درین وادی سیاه؛ پر سیاست می‌نماید این طریق/ چند فرسنگ است این راه‌ای رفیق؟» این مرغ اشاره به سختی‌ها و دشواری‌های راه دارد.

هدهد پاسخ می‌دهد: «گفت ما را هفت وادی در ره است/ چون گذشتی هفت وادی درگه است؛ وا نیامد در جهان زین راه کس/ نیست ار فرسنگ آن آگاه کس؛ چون نیامد باز کس زین راه دور/ چون دهندت آگهی‌ای ناصبور؛ چون شدند آنجایگه گم سر به سر/ کی خبر بازت دهد‌ای بی‌خبر». بعد هفت وادی را شرح می‌دهد: «هست وادی طلب آغاز کار/ وادی عشق است از آن پس بی‌کنار؛ پس سیم وادی ست آن معرفت/ پس چهارم وادی استغنا صفت؛ هست پنجم وادی توحید پاک/ پس ششم وادی حیرت صعبناک؛ هفتمین وادی فقر است و فنا/ بعد ازین روی روش نبود تو را؛ در کشش افتی روش گم گرددت/ گر بود یک قطره قلزم گرددت».

احمد غزالی دو رساله دارد که انتساب یکی از رساله‌ها به او قطعی است و آن «رسالة الطیر» است. اما رساله‌ی دیگر که «بحر الحقیقه» نام دارد، می‌گویند که از او نیست. تردیدی وجود ندارد که عطار به «بحر الحقیقه» نظر داشته است. در این کتاب از چهار سفر نام برده شده است: دو سفر کسبی و دو سفر عطیه‌ای. از هفت بحر نیز یاد شده است که عبارتند از: معرفت، جلال، وحدانیت، ربوبیت، الوهیت، جمال، مشاهده. به نظر می‌رسد که «بحر الحقیقه» و «رسالة الطیر» در ظهور هفت منزل «منطق الطیر» موثر بوده است. دلیل آن شباهت کلمات آغازین این رساله با «منطق الطیر» عطار است.

^* حسن بلخاری قهی (زاده:1341، اصفهان) عضو گروه‌های هنرهای سنتی، گروه سینماو گروه پژوهشی نقد هنر فرهنگستان هنر است. دکتری فلسفه هنر دارد و هم‌اکنون با زبان‌های انگلیسی و عربی آشنایی دارد.

سبوی رمضان

«سبوی رمضان»

رضا اسماعیلی از زبان خودش:

همسرم فرهنگی و مدیر دبیرستان است. دارای سه فرزند هستم: دو دختر به نام‌های فاطمه و عرفانه و یک پسر به نام علی.

فعالیت ادبی خود را به صورت جدی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی (سال1357) آغاز کردم و در طول سال‌های بعد از پیروزی انقلاب اسلامی تا به امروز با نهادهای فرهنگی زیر همکاری داشته‌ام: حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، شورای شعر و موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، شورای شعر بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس، سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران، کنگره‌های دفاع مقدس و کنگره شعر بسیج.

این کوچک‌ترین بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در کنار سرودن شعر به فعالیت روزنامه‌نگاری نیز اشتغال داشته و با اکثر مطبوعات همکاری داشته‌ام. در کنار سرودن شعر، به تدریس در فرهنگسراها و خانه‌های فرهنگ نیز مشغول بوده‌ام، مقالات بسیاری نیز در حوزه تحقیق و نقد ادبی از من در مطبوعات به چاپ رسیده است، در حوزه ادبیات کودکان نیز آثاری دارم که هنوز به صورت کتاب چاپ نشده است. بسیاری از نقدها و مقالات ادبی من بین سال‌های 1380 تا 1385 در فصلنامه تخصصی «شعر» به چاپ رسیده است.

مجموعه های شعر:

حنجره سرخ عشق،1376،حوزه هنری/ نی نامه،1376،کنگره سرداران/ گزیده ادبیات معاصر(6)،1378،نیستان/ بر آستان جانان،1381،اطلاعات/ آسمانی ها،1381،پازینه/ عاشقانه های شرقی،1384،هزاره ققنوس/ از جنس باران،1384،عروج/ عاشقانه های سرخ،1384،نشر شاهد/ بوی گل در می زند(ویژه نوجوانان)،1386،سپیده/ این مریم همیشه،1386،تکا.

کتاب های تحقیقی و پژوهشی:

رفتارشناسی ادبی و شعر مفهومی،1385،هزاره ققنوس/ نیما را دوباره بشناسیم،1385،جام جم/ از کلاغ تا کبوتر(نقد شعر معاصر)،1387،رسانه اردی بهشت/ صدای مخملی شعر،1387،جام جم/ تصحیح"خلوت انس"،1388،اطلاعات.

گردآوری:

تیغ قلم تغزل،1377،ستاد یادواره شهدای دانشجو/ صد کلام صد خاطره،1379،جابر/ تا سپیده دم،1380،طب و تزکیه/ بانوی آیینه و آب،1381،سنا/ عطش،1385،جهاد دانشگاهی تهران/ سلام مقاومت،1386جهاد دانشگاهی تهران/ رستاخیز حماسه،1386،جهاد دانشگاهی تهران/ از سر سطر،1388،جهاد دانشگاهی تهران/ از واژه تا فریاد،1389،بنیاد روایت فتح.

مجموعه شعرهای مشترک:

آیینه و سنگ،1377/ پرواز عشق،1388.

جاده جنگ هنوز هموار نیست!

گفتگو با: منصور انوری درباره وضعیت ادبیات دفاع مقدس

تا پیش از تعلق گرفتن‌ جایزه قلم زرین، شاید کمتر کسی از اهالی ادبیات داستانی نام منصور انوری را شنیده بود. پس از آن هم شاید کمتر کسی بداند که او خراسانی است و عمری است که در مشهد زندگی می‌کند- حتی بسیاری از همشهری‌های او.

انوری متولد روستای بیش‌آقاچ از بخش سرولایت نیشابور در سال 1334 خورشیدی است. دوران کودکی را هم در همان روستامی گذراند اما در ادامه و از سن 15سالگی ساکن مشهد می‌شود. اولین‌بار، شنیدن افسانه «ملک جمشید» در خردسالی از زبان کشاورزی ساده‌دل او را با جهان داستان آشنا و متصل می‌کند؛ پیوندی که باعث می‌شود هر روز مبلغی به آن مرد بپردازد و در قبالش قصه‌ای بشنود؛

منصور انوری نویسنده «جاده جنگ» درباره وضعیت ادبیات دفاع مقدس اینگونه عقیده اش را بیان می کند و معتقد است آنچه تاکنون در مورد جنگ منتشر شده بیشتر جنبه مستند نگاری داشته و اگر می خواهیم تاثیرگذاری مان در این حوزه بیشتر شود باید این مستند نگاری به سمت ادبی شدن بروند.

جایگاه فعلی ادبیات دفاع مقدس در کشورمان را چگونه ارزیابی می کنید؟

آنچه تاکنون درباره جنگ انجام شده بیشتر جنبه مستندنگاری دارد و گاهی فکر می‌کنم اگر ادبیات داستانی قوی‌تری داشتیم، این رویکرد و قالب مستند می‌توانست در بافت ادبی حل شود.البته گاهی رویکرد داستانی به مستندات لطمه می‌زند، ولی این دلیل نمی‌شود در قالب تاریخ شفاهی و خاطره‌نگاری به جنبه‌های ادبی دقت نشود و اتفاقا هرقدر این مستندنگاری‌ها ادبی‌تر شوند، تاثیرگذاری‌شان بیشتر می‌شود.

دفاع 8 ساله ما در قبال حمله عراق ظرفیت‌های ادبی فراوانی دارد فکر می کنید ما متناسب با این ظرفیت کار کرده ایم؟

متناسب با ظرفیتی که این موضوع دارد، کار نکرده‌ایم و ادبیات دفاع مقدس هنوز به جایگاه شایسته‌اش نرسیده است.جنگ برای ما فقط یک درگیری با پیروزی و شکست‌های میدانی نبوده است، بلکه فراتر از این شکل ظاهری، جنگ ما یک بطن و لایه درونی داشت که آن را با دیگر جنگ‌ها متفاوت می‌کند و ضمن اینکه ما هرگز در آن اتفاق، مهاجم نبودیم، بلکه از خود دفاع کردیم.

اینکه گفته می شود که برخی نویسندگان حوزه دفاع مقدس درباره طیف دیگر نویسندگان صف‌بندی کرده و مانع ورود آنها به این حوزه شده اند تا چه اندازه منطبق با واقعیت است؟

شاید این فکر وجود داشته باشد که هرکس توان وارد شدن به این عرصه را ندارد، ولی هرگز ممانعتی از سوی نویسندگان دفاع مقدسی برای حضور هر طیف دیگری ایجاد نشده و مقابل آنها موضع نگرفته‌اند.

به نظرتان نویسنده‌ای که قرار است درباره جنگ 8 ساله بنویسد آیا باید از لحاظ تعالی روحی به جایگاه خاصی رسیده باشد تا بتواند در این وادی قلم بزند و چون دفاع مقدس بوده باید نویسندگانش هم مقدس باشند؟

سوال جالب و پیچیده‌ای است و جواب دادن بدان سخت. شاید بتوان این مثال را زد که وقتی کسی قرار است درباره عرفان بنویسد حال چه عرفان نظری و چه عملی، اگر وارد این جرگه نشده باشد فقط سطوری می‌نویسد و تاثیر چندانی ندارد و دفاع مقدس نیز اینگونه است که اگر در بطن آنچه رخ داده نباشیم نمی‌توانیم درباره آن متن تاثیرگذار خلق کنیم.ما نویسندگانی داریم که جنگ را از نزدیک درک نکرده‌اند که این خلا را با پژوهش می‌توان برطرف کرد همانطور که تولستوی در «جنگ و صلح» کرد، ولی اگر به این اتفاق باور نداشته باشند صورت ظاهر را می‌نویسند و یا ناقد می‌شوند. نمی‌دانم شاید اگر نویسنده‌ای حرفه‌ای تمام عیار باشد بتواند بدون دخالت دادن باورهای شخصیش درباره یک اتفاق و تنها بر اساس مستندات داستان بنویسد.

فکر می کنید در زمینه ادبیات دفاع مقدس کم‌کاری شده است؟

ما انبوهی از خاطرات را مکتوب کرده‌ایم که اگر این خاطرات عینا وارد حوزه ادبیات نشده ولی جزئی از آن است. ولی نکته مهم این است که ادبیات دفاع مقدس منفک از کلیت ادبیات کشورمان نیست و ما کلا در زمینه ادبیات داستانی قوی نیستیم که امیدوارم نسل‌های بعدی ما این مهم را انجام دهند.

چطور می توان میل به نوشتن درباره جنگ تحمیلی را در نسل‌های جدید ایجاد کرد؟

هر نویسنده‌ای باید خودش بخواهد که درباره موضوعی بنویسد و این جوهره خودش بستگی دارد ولی فکر می‌کنم هر نویسنده‌ دست به قلمی اگر صداقت داشته باشد به این سمت می‌رود. مساله اینکه شک و تردید درباره ماهیت دفاع مقدس در ذهن نسل‌های جدید ایجاد شده است یا خیر هم مساله‌ای سیاسی است نه ادبی.اگر ما به وضعیت ادبیات داستانیمان سر و سامان بدهیم، بپذیریم باید قویتر باشیم و جایگاه فعلی خودمان را درست تشخیص وضع ادبیات دفاع مقدس هم بهتر می‌شود. ما در حوزه ادبیات داستانی آثار متنوع و شاخصی به زبان‌های دیگر ترجمه نکرده‌ایم و جوایز معتبر جهانی همچون نوبل نداریم در حالیکه کشورهای همسایه چون ترکیه و هند موفق به دریافت آن شده‌اند.لازم است همپای مستندنگاری، ادبیات داستانی دفاع مقدس هم رشد کند و چه خوب است ادبیات داستانی به مستندات جنگ متبرک شود.

فکر می کنید نویسندگان ما هم می توانند به استانداردهای جهانی برسند؟

ما استعدادهای داستان‌نویسی داریم که امیدوارم این ظرفیت‌ها شناخته و پرورش یابد تا بتوانیم خود را به جایگاهی برسانیم که در جهان هم مطرح شویم.

سوتیتر: مساله اینکه شک و تردید درباره ماهیت دفاع مقدس در ذهن نسل‌های جدید ایجاد شده است یا خیر هم مساله‌ای سیاسی است نه ادبی.اگر ما به وضعیت ادبیات داستانیمان سر و سامان بدهیم، بپذیریم باید قویتر باشیم و جایگاه فعلی خودمان را درست تشخیص وضع ادبیات دفاع مقدس هم بهتر می‌شود.

خب اگر موافق هستید کمی در زمینه نوع نوشتن در زمینه دفاع مقدس با سایر حوزه های صحبت کنید،به نظرتان چه تفاوتی در این زمینه وجود دارد؟

کسی که داستان جنگی می‌نویسد باید آشنایی ویژه با مسائل مرتبط با جنگ داشته باشد ولی اینگونه نیست که لازم باشد افراد خاصی در این زمینه بنویسند بلکه کسی که تخصص نویسندگی دارد با تکمیل اطلاعات تخصصی‌اش می‌تواند درباره جنگ هم بنویسد.البته ماهیت دفاع مقدس برای ما مقدس است و من هم به این تقدس قائل هستم و می‌گویم دفاع ما با همه جنگ‌ها تفوات عظیمی داشت.

مشکل ادبیات داستانی کشور چیست؟

ما در کلیت ادبیات داستانی ضعف‌های جدی داریم که جبران آنها زمان طولانی می‌برد و نسل‌های بعدی باید این ضعف‌ها را جبران کنند. همه این مشکلات را هم نباید متولیان امر برطرف کنند و ما نویسندگان خودمان هم باید فعالیت داشته باشیم. نویسندگی یک قلم است و کاغذ و مثل سینما نیست که لازم باشد ابزار آن با هزینه‌های زیاد فراهم شود. برخی آثاری که ما نویسندگان می‌نویسیم حتی خودمان رغبت نمی‌کنیم بخوانیم. به هر حال شکاف عظیمی بین ادبیات داستانی ما با جهان وجود دارد که باید برطرف شود.

نیمه ی ماه صیام

شبی زیبا گلی رعنا پدید از دامن زهرا

ز صلحش، مکتب اسلام را بس انسجام آمد

جمال دومین ماه منیر عشق پیدا شد

ز صلحش، مکتب شیعه بری از اتهام آمد

شب عشق است یا هنگام وصل چهره معشوق

ز میلاد شریفش، دهر را نیکو نظام آمد

خموشی پیشه کن ای مسکین ز توصیفش

به درگاه شریفش، هدیه ما یک سلام آمد

مدح امام حسن(ع)

من على مدح حسن مى ‏گویم

 با تو اى شیعه سخن مى ‏گویم

 شب میلاد حسن كوتاه است

 آیت الكرسى شهر الله است

سوره‏ ى نصر حسن مى ‏گوید

 هم، شه بدر، حسن مى ‏گوید

 صورت ناز حسن قبله ‏ى من

 سیرت سبز حسن كعبه ‏ى من

 هیچ كس نیست به زیبایى او

 گر چه كس نیست به تنهایى او

 تا نفس هست به او مى ‏نازم

 جان خود بر حسنم مى ‏بازم

 هر كه ماه رمضان را دیده

 سوى او نور حسن تابیده

 هر كه احسان كند احسان شد

 بر سر خان حسن مهمان شد

 هر كه ماه رمضان ماند به تن

 شد سر سفره‏ ى احسان حسن

 هر كه كنه رمضان را فهمید

 رخت احسان حسن را پوشید

 حسن آن قارى محزون آوا

 آیه روضه نماند نجوا

 روضه‏ ى قصه‏ى بنچاق فدك

 روضه ‏ى سیلى و شلاق و كتك

 روضه‏ هایى كه حسن مى ‏داند

 فقط از بهر حسین مى ‏خواند

 حال اینجا چه عجیب است سخن

 مادرش گفته غریب است حسن

امین وحی

امین وحى احمد را خبر داد

 سراپاى نبى شد، زین خبر شاد

 كه از الطاف خود خلاق علاّم

 نهاده این حسن رو، را حسن نام

 پیمبر شد همان دم شادمانه

 به سوى خانه ى زهرا روانه

 فضاى خانه ى زهراى اطهر

 ز یمن مقدم او شد معطر

گرفت از فاطمه خوشحال و خرسند

 عزیز جان خود، فرزند دلبند

 دلش خرم، لبش چون غنچه خندان

 به روى آن گل شیرین‏تر از جان

 به روى دست احمد آیت طور

 تجلى در تجلى، نور در نور

دو چشم دلربایش در تكلم

 لب شیرین ادایش در تبسم

 خدا را، بود بس شیرین‏تر از قند

 به روى مصطفى مى ‏زد چو لبخند

 تبسم زد حسن )ع( بر روى احمد

 گلش از گل شكوفا شد محمد(ص)

 به صاعد نیز از این فرخنده میلاد

 نوید صحت و خط شفا داد

بچه یتیم کوفه

یه بچه بود تو کوفه                 یتیم و خیلی تنها

نشسته بود یه گوشه             جدا بود از بچه ها

مردم شهر کوفه                    توجهی   نداشتن

بچه ی بی بابا رو                    تو غصه جا گذاشتن

امام علی که  اومد                 بچه ی  تنها  رو دید

روی سرش با خنده                دست نوازش کشید

امام مهربون گفت                  چرا اینجا نشستی

چرا نیستی تو بازی                مگه غریبه هستی

با گریه گفت یتیمم                 تو بازی رام نمیدن

 برای من بچه ها                    خط و نشون کشیدن

دست یتیم و گرفت                  رفت وسط بچه ها

گفت همتون ببینید                  این بچه داره بابا

از این به بعد بدونید                  من باباشم همیشه 

با بچه ی من حالا                   کی حاضره دوست بشه

بچه ها وقتی دیدن                  امام علی شد باباش

حلقه زدن دور او                     همه شدن دوست باهاش

شاعر:انسیه نوش آبادی

بخش کودک و نوجوان بیت العباس

صفای عالمین

کیست جز زینب صفای عالمیْن

کیست چون زینب طرفدارِ‌حسین

کیست جز زینب انیسِ روحِ عشق

مرحمِ زخمِ دلِ مجروحِ عشق

کیست زینب «زینِ اب» در شأن اوست

اهل عالم جملگی را آبروست

کیست زینب کیست این جانباز عشق

او که زهرایی است مدفون در دمشق

کیست جز زینب علی را نورِ عین

کیست زینب صاحبِ قلبِ حسین

زینب است و تالی زهراست او

مایه‌ی خوشحالی زهراست او

کیست زینب آیتِ مُظهَر شده

کیست زینب لاله‌ای پرپر شده

کیست زینب راحت روحِ حسین

ناخدای کشتی نوحِ حسین

کیست زینب باغبان باغ عشق

بر دلش یک آسمان از داغِ عشق

نورِ زینب تا در این عالم دمید

گوییا شادی و غم با هم رسید

یارب از كید اجانب حفظ كن اسلام را

یارب از كید اجانب حفظ كن اسلام را

دور كن از دیده ما پرده ابهام را

كـیـسـت ایـن نـجـم فـروزانـى كـه از بـدو طـلوع

كـرده حـیـران بـا تحمل در سما اجرام را؟!

كـیـسـت آن پـیك همایونى كه از كرب و بلا

مى برد سوى مدینه از حسین پیغام را؟!

كیست این خواهر كه چون نعش برادر دید گفت :

بارالها خیر فرما از كرم فرجام را؟!

كـیـسـت آن دخـتـر كه مانند پدر گوید سخن

مى گذارد بر زمین مانند مادر گام را؟!

كـیـسـت ایـن بانو كه از دشمن چو بیند ناسزا

مى كند مقهور منطق ، صاحب دشنام را؟!

سر چو از محمل برون آورد و خواند آن خطبه را

كوفه را لرزاند و برهم زد اساس شام را

قهرمان كربلاام المصائب زینب است

آنكه با تلخى صبرش كرده شیرین كام را

بخش عترت و سیره بیت العباس

نور روشن زینب

از بلا پروا کجا دارد دل دریایی ات

راه بر طوفان ببندد قامت سینایی ات

سینه ات جولانگه امواج طوفان بلاست

شور اقیانوس دارد، دیده دریایی ات

حامل منشور خونین حسینی، زینبا!

جاودان جوش است نور چشمه دانایی ات

تا ابد پر می گشاید بر فراسوی زمان

چون عقابی خشمگینْ فریاد عاشورایی ات

در بیابانِ عطش گر پا گذاری هر نفس

صد گلستان گل شکوفه از دم عیسایی ات

دشمن از نطق علی وارت به خود لرزد چو بید

سامری رسوا شود، با معجز موسایی ات

هم چنان خورشید می تابد به عالم قرن هاست

در میان تیرگی ها، نور روشن رایی است

بخش عترت وسیره تبیان

گرفتار زینب

آن کس که خریدارِ تو شد حضرت زینب

بی‌واهمه بیمارِ تو شد حضرت زینب

آن مرغِ محبت که سرِ کوی تو پَر زد

همواره گرفتارِ تو شد حضرتِ زینب

آن روزِ تولد که جهان اشکِ بصر ریخت

اشکِ همه غمخوارِ تو شد حضرتِ زینب

آن کرب و بلایی که شد از هستِ تو جاوید

خود قصه‌ی غمبارِ تو شد حضرت زینب

آن سر که به نیزه شد و قرآن به لبش بود

پیوسته مددکارِ تو شد حضرت زینب

آن وقت که آتش ز جفا بر سرتان ریخت

چشمانِ جهان زارِ تو شد حضرت زینب

آن کوفه و آن هلهله و مجلسِ شادی

بزمِ غمِ پیکارِ تو شد حضرت زینب

آن چوبه‌ی محمل که غمین گشت ز داغت

سرمایه‌ی ایثارِ تو شد حضرت زینب

آن کافرِ بی دین و همان جام شرابش

شرمنده‌ی گفتارِ تو شد حضرت زینب

آن کودک گریان شده در کنجِ خرابه

هنگامِ سفر یارِ تو شد حضرت زینب

آن ثابت اگر گفت برایت خطِ شعری

پروانه‌ی گلزارِ تو شد حضرت زینب

قهرمان کربلا

کـیـست آن دخـتـر که مانـند پـدر گـویـد سـخـن

                                           مـی گــذارد بـر زمـیـن، مـانـنـد مــادر گــام را

کیست این بانو که از دشـمن چو بـینـد نـاسزا

                    می کـنـد مـقـهـور مـنطـق، صـاحـب دشـنام را

     سرچوازمحمل برون آورد،خواند آن خطبه را

                                           کـوفـه را لـرزاند و بر هـم زد اساس شـام را

     گـر چـه نامش قـلـب عالم را بسـوزاند ولـیک

                                           حـال سـوزانـم دل و سـازم بـیان ایــن نــام را

      قهرمان کـربـلاء، ام المصائب زیـنب است

                                           آنـکـه بـا تـلخیّ صـبرش، کرده شیرین کام را

شکوفه کوثر

ای کوکب آسمان ایمان ای شیرزن نبرد و میدان

ای هم چو پدر فصیح و گویا رسواگر ظالمان دوران

از آتش گرم خطبه هایت کاخ ستم است کوخ و ویران

تو راز و شکوه سوختن را آموختی و شدی فروزان

آن روز که غنچه های طاها پژمرده شدند در بیابان

گردید وظیفه تو سنگین در راه حمایت از یتیمان

ای مظهر صبر و بردباری اندیشهْ ز صبر توست حیران

بخش عترت و سیره بیت العباس

دختر شیرحق

دخت شیر حق ولی اللّه ِ داور زینب است

نور چشم حضرت زهرای اطهر زینب است

دین احمد در جهان از صبر او شد استوار

در حریم قرب حق با شوکت و فر زینب است

می کند شمس و قمر از طلعت او کسب نور

بهر انوار حقیقت بنت حیدر زینب است

آن که از حلمش به پا این رایت اسلام کرد

آن که شد بر خسرو بی یار، یاور زینب است

آن که از مریم گرفته سبقت اندر بندگی

آن که از حوّا و هاجر هست برتر زینب است

آن که اندر بردباری فرد بود و بی بدیل

آن که سرمست ازل شد با برادر زینب است

آن که شد راحت به روز نیمه ماه رجب

از جفا و رنج بی پایان سراسر زینب است

یارب از كید اجانب حفظ كن اسلام را

یارب از كید اجانب حفظ كن اسلام را

دور كن از دیده ما پرده ابهام را

كـیـسـت ایـن نـجـم فـروزانـى كـه از بـدو طـلوع

كـرده حـیـران بـا تحمل در سما اجرام را؟!

كـیـسـت آن پـیك همایونى كه از كرب و بلا

مى برد سوى مدینه از حسین پیغام را؟!

كیست این خواهر كه چون نعش برادر دید گفت :

بارالها خیر فرما از كرم فرجام را؟!

كـیـسـت آن دخـتـر كه مانند پدر گوید سخن

مى گذارد بر زمین مانند مادر گام را؟!

كـیـسـت ایـن بانو كه از دشمن چو بیند ناسزا

مى كند مقهور منطق ، صاحب دشنام را؟!

سر چو از محمل برون آورد و خواند آن خطبه را

كوفه را لرزاند و برهم زد اساس شام را

قهرمان كربلاام المصائب زینب است

آنكه با تلخى صبرش كرده شیرین كام را

بخش عترت و سیره بیت العباس

شاعر :علامه حائرى مازندرانى

سربند

تو تمومِ زندگیم عشق تو مهمونِ منه

حرم و ضریحِ تو بسته به این جونِ منه

تو پرستارِ دلِ خسته‌ و بیمارِ منی

بانویِ محبت و چاره‌ی هر کارِ منی

این دلم یه عمریه سربندِ اون نام شماست

انگاری رو هر بامی پر می‌زنه بامِ شماست

السلام دخت علی یارِ حسن عشقِ حسین

السلام زینب فاطمی نسب نورِ دو عین

السلام حامی و غمخوارِ شه کرب و بلا

السلام که بُود نام تو هر لحظه دوا

غصه‌ی اسارتت وقتی به دل پا می‌زاره

رو دلِ غمگین من یه دنیا غوغا می‌زاره

تو دمشقی ولی بوی تو ز کربلا می‌آد

همه عالم می‌دونند عاشقتم خیلی زیاد

امان از دل زینب

ز داغ و غمِ کوفه به قلبش شرر افتاد

به یادِ پدر افتاد، امان از دلی زینب

چو یارِ حسنش بود از آن طشت جگر گون

دلش گشته پر از خون، امان از دلِ زینب

چو شد کرب و بلایی به آن قدِ خمیده

بدید رأس بریده، امان از دلِ زینب

نمک پاشِ دلش بود، همان دشمن ایمان

کتک زد به یتیمان، امان از دلِ زینب

پرستارِ ولایت در آن خیمه‌ی آتش

بسوزد دلِ ماهش، امان از دلِ زینب

به شام آمد و دیدش چو دشنام و حسارت

بنالید از اسارت، امان از دلِ زینب

به بالای نی‌اش دید، سر زاده‌ی زهرا

به چوبه زده سر را، امان از دلِ زینب

در آن کنجِ خرابه، شده بانوی ناله

ز هجران سه ساله، امان از دلِ زینب

اگر خون بفشاند، ز چشمِ بنی آدم

بگوید دلِ عالم، امان از دلِ زینب

بخش عترت و سیره بیت العباس

علىّ امیرمؤمنان، كه مدح او خدا كند

به روى دوش مصطفى ، نهد چو پاى مرتضى

نگر به بت شكستنش ، كه در جهان صدا كند

به رزم خندق و اُحد، به قتل عمرو و عبدود

خدا بدستِ دست خود، لواى حقّ به پا كند

چو افضل از عبادت خلایق است ضربتش

علىّ تواند این عمل ، شفیع ما سوى كند

به پیشگاه كردگار، ز بس كه دارد اعتبار

دیون جمله بندگان ، تواند او ادا كند

نماز بى ولاى او عبادتى است بى وضو

به منكر علىّ بگو، نماز خود قضا كند

قسیم نار و جنّتش ، ترازوى محبّتش

كه مؤمنان خویش را، ز كافران جدا كند

گهى به مَسند قضا، گهى به صحنه غزا

گهى به جاى مصطفى ، كه جان خود فدا كند

علىّ است فرد و بى نظیر، علىّ مجیر و دستگیر

كه نام دلگشاى او، گره ز كار وا كند

ز كار قهرمانیش ، پر است زندگانیش

نگین پادشاهیش ، به سائلى عطا كند

امیر كشور عرب ، ثناكنان ، دعا به لب

برد طعام نیمه شب ، عطا به بینوا كند

ز كوى شاه اولیاء، كه مهر اوست كیمیا

كجا روى بیا بیا، كه دردها دوا كند

شاعر: حسان

عشق به مرگ و شهادت

در ذیل به چهار مورد از ویژگى هاى امام و خلیفه پیامبر(صلی الله علیه و آله) از دیدگاه امام على(علیه السلام) اشاره مى شود (1) :

1. عشق به مرگ و شهادت

از بارزترین خصوصیات امام عارفان، على بن ابیطالب(علیه السلام)، عشق و علاقه شدید آن حضرت به مرگ و بویژه شهادت است. مقام شهادت از رفیع ترین مقاماتى است كه اهل معرفت، آن را فوز عظیم و وسیله نظر به وجه الله كه غایت آمال عارفان است، مى دانند. در این خصوص آن حضرت مى فرمایند: «والله لابن ابیطالب آنَسُ بالموت من الطفل بِثَدْىِ اُمِهِ»؛ (2) به خدا سوگند انس و علاقه پسر ابوطالب به مرگ بیشتر از انس و علاقه بچه به پستان مادر است.

تأمل در این سخن و تشبیه شدت علاقه آن حضرت به علاقه كودك به پستان مادر نهایت دلبستگى ایشان را به شهادت نشان مى دهد.

در جاى دیگرى حضرت امیر(علیه السلام) مى فرمایند: «ان اكرم الموت القتل! والذى نفس ...»؛ (3) بهترین و ارزشمندترین نوع مرگ، كشته شدن در راه خداست، سوگند به آن كسى كه جان على(علیه السلام) در دست قدرت اوست، هزار ضربت شمشیر بر من آسان تر از جان دادن در بسترى است كه در غیر طاعت خدا باشد.

باز مى فرمایند: «وَاللهِ لَوْلا رَجائى الشَهادَةَ عند لقائى الْعَدُوَ ...»؛ (4) به خدا سوگند اگر هنگام ملاقات دشمن به شهادت امید نداشته باشم چنان چه مقدر باشد، هر آینه بر مركب خود سوار شده از شما دورى مى نمودم.

و در جاى دیگر مى فرمایند: «فقال یا على، اِنَّ امتى سَیفتنونَ من بعدى فقلت: یا رسول الله، اَوَ لَیْسَ قد قُلْتَ لى یَوْم ...»؛ (5) رسول اكرم(صلى الله علیه وآله) فرمودند: یا على(علیه السلام) به زودى پس از من، امتم به فتنه و تباهكارى گرفتار خواهند شد. پس گفتم: اى رسول الله(صلى الله علیه وآله) آیا نبود كه در روز احد آن جا كه عده اى از مسلمانان به درجه شهادت نایل آمدند، كشته شدن در راه خدا از من باز داشته شد و كشته نشدنم و ـ زندگى ـ بر من دشوار گردید و غمگین بودم، به من فرمودى مژده باد ترا كه بعد از این كشته خواهى شد؟ پس به من فرمود: آنچه بیان كردى درست است. هنگام شهادت شكیبایى تو چگونه خواهد بود؟ گفتم: اى رسول خدا(صلى الله علیه وآله) این كار صبر نمى خواهد بلكه جاى مژده و سپاسگزارى دارد.

در جاى دیگر نیز مى فرمایند: «و اِنى اِلى لقاءِالله لَمُشْتاقٌ»؛ (6) من به ملاقات خدا مشتاق هستم.

این منطق و نگاه على(علیه السلام)به مسأله مرگ و شهادت است. و در نهایت هم آن حضرت (علیه السلام) به این آرزوى دیرین خود رسید و در محراب عبادت و مسجد كوفه به دست یكى از خوارج شهادت نصیب او گردید.

2 . عمل پیش از گفتن

یكى از مسایل مهم در باب دیندارى، عمل صالح است. عمل نتیجه علم است و علم بى عمل مثل درخت بى ثمر است. قرآن كریم مى فرماید: (یا ایهاالذین آمنوا لم تقولون ...)؛ (7) چرا به حرف هایى كه مى زنید عمل نمى كنید این كه سخنى بگویید و بدان عمل نكنید، دشمنى خداوند به آن بزرگ است.

ادعاى بى عمل در آیات دیگرى و روایات زیادى از اهل بیت عصمت نهى شده است. در این میدان حضرت على(علیه السلام) الگویى ستودنى است كه به آن چه مى فرمود عمل مى كرد. ایشان در یكى از خطبه هاى نهج البلاغه مى فرمایند: «یا ایهاالناس اِنّى وَاللهِ ما اَحَثُّكُمْ على طاعه ...»؛ (8) من شما را بر طاعت و كار خیرى تشویق و ترغیب نمى كنم مگر این كه خودم به آن پیشى مى گیریم و شما را از معصیتى باز نمى دارم مگر این كه قبل از شما خودم از آن عمل باز مى ایستم.

و باز در خطبه دیگرى مى فرمایند: «لعن الله الآمرین بالمعروف التاركین له والناهین عن المنكر العاملین به»؛ (9) خدا لعنت كند كسانى كه دیگران را به معروف و كارهاى خوب دعوت مى كنند ولى خود آن را به جا نمى آورند و كسانى كه از كارهاى زشت مردم را باز مى دارند ولى خودشان آن را انجام مى دهند.

و نیز مى فرمایند: «قد اَرْعَدوُا و اَبْرَقُوا و ...»؛ (10) طلحه و زبیر مانند رعد صدا كردند و ترسانیدند و مثل برق درخشیدند و از جا بر آمدند؛ با این جوش و خروش، در آخر كار ناتوان بودند ولى ما صدا نمى كنیم و نمى ترسانیم تا موقع عمل ـ گفتار ما همراه با عمل است ـ و تا نباریم سیل جارى نمى كنیم.

3 . حراست از مصالح اسلام و مسلمانان

شاید براى برخى كه با نهج البلاغه آشنایى كامل ندارند، عبارت بنیانگذار وحدت براى امام على باور نكردنى باشد اما با نگرشى به این كتاب، این حقیقت به روشنى آشكار مى شود.

امام على(علیه السلام) گاهى به حق غصب شده خویش نظر مى كند اما زمانى كه مصالح اسلام و جامعه اسلامى به میان مى آید به وحدت دعوت مى كند. آن حضرت خطاب به ابوموسى اشعرى مى فرماید: «ولیس رَجلٌ، فَاعْلَمْ، اَحْرَصَ على...»؛ (11) بدان كه هیچ مردى علاقه مندتر و حریص تر از من به اتحاد و الفت امت محمد(صلى الله علیه وآله) نیست و در این كار ثواب نیكو و بازگشت نیك را طلب مى كنم.

و یا مى فرمایند: «وَالله لاَُسْلِمَنَّ ما سَلِمَتْ امورُ المسلمین و لم یكن جَوْرٌ اِلاّ عَلىَّ خاصة»؛ (12) مادامى كه امور مسلمانان منظم بوده و فتنه و فسادى نباشد و مادامى كه فقط بر من ظلم روا شود نه بر دیگران ـ براى حفظ وحدت جامعه ـ خلافت را در دست دیگران رها مى كنم.

وقتى كه یك نفر یهودى به مسلمانان طعنه مى زند كه هنوز پیامبرشان را دفن نكرده دچار اختلاف شدند امام(علیه السلام) در پاسخ فرمود: «انما اِخْتَلَفْنا عنه لا فیه و لكنكم ما جَفَّتْ اَرْجُلُكُمْ ...»؛ (13) اختلاف ما درباره جانشین او بود نه خود او، ولى شما یهودیان هنوز پاهایتان بعد از غرق شدن فرعون و نجات بنى اسراییل از رود نیل ـ از آب دریا ـ خشك نشده بود كه به پیامبران گفتید این بت پرستان خدایانى دارند براى ما خدایى قرار بده.

آن حضرت در خطبه 93 مى فرماید: «... اَمَّا بَعْدَ حَمْدِاللهِ وَ الثَّناءِ عَلَیْهِ اَیُّهَا النّاسُ فَاِنّى فَقَأتُ عَیْنَ الْفِتْنَةِ وَ...»؛ پس از حمد و ستایش پروردگار، اى مردم! من بودم كه چشم فتنه را كندم و جز من هیچ كس جرأت چنین كارى را نداشت؛ آن گاه كه امواج سیاهى ها بالا گرفت و به آخرین درجه شدت خود رسید. پس از من بپرسید پیش از آن كه مرا نیابید. سوگند به خدایى كه جانم در دست اوست، نمى پرسید از چیزى كه میان شما تا روز قیامت مى گذرد و نه از گروهى كه صد نفر را هدایت یا گمراه مى سازد، جز آن كه شما را آگاه مى سازم و پاسخ مى دهم، و از آن كه مردم را بدان مى خواند و آن كه رهبریشان مى كند و آن كه آنان را مى راند و آن جا كه فرود مى آیند و آن جا كه بارگشایند و آن كه از آنها كشته شود و آن كه بمیرد، خبر مى دهم. آن روز كه مرا از دست دادید و نگرانى ها و مشكلات بر شما باریدن گرفت، بسیارى از پرسش كنندگان به حیرت فرو رفته مى گویند: سرانجام چه خواهد شد؟ كه گروه بسیارى از پرسش كنندگان از پاسخ دادن فرو مانند... ما اهل بیت پیامبر(صلى الله علیه وآله) از آن فتنه ها در امانیم... .

پی نوشت:

1. به یادآورى است كه برخى از ویژگى ها مخصوص على(ع) است، البته بسیارى از آنها سایر اهل بیت (علیهم السلام) را نیز در بر مى گیرد.

2. نهج البلاغه، خطبه 5، بخش 3.

3. همان، خطبه 123، بخش 3 .

4. همان، خطبه 119، بخش 4 ـ 5.

5. همان، خطبه 156، بخش 11 ـ 13.

6. همان، نامه 62، بخش 8.

7. سوره صف، آیات 2 ـ 3.

8. نهج البلاغه، خطبه 175، بخش 6.

9. همان، خطبه 129، بخش 8.

10. همان، خطبه 9، بخش 1 .

11. همان، نامه 78، بخش 3.

12. همان، خطبه 74، بخش 1.

13 همان، حكمت 317.

منبع:

روابط امام علی (ع) و خلفا به روایت نهج البلاغه

مه منیر هدایت

به نماز لب تو تكلّمى ، به نماز غنچه تبسّمى

به تكلّمى و تبسّمى ، همه دردها تو دوا كنى

تو شه سریر ولایتى ، تو مه منیر هدایتى

چه شود كه گهى به عنایتى ، نگهى به سوى گدا كنى

تو به شهر علم نبىّ درى ، تو ز انبیاء همه برترى

تو غضنفرىّ و تو صفدرى ، چه میان معركه جا كنى

تو زنى به دوش نبى قدم ، فكنى بُتان همه از حرم

حرم از وجود تو محترم ، تو لواى دین به پا كنى

شاعر: وفائى

روح او سیمرغ بس عالی‌طواف

گر بگویم تا قیامت نعت او

هیچ آن را مقطع و غایت مجو

در بشر روپوش کردست آفتاب

فهم کن والله اعلم بالصواب

یا علی از جمله‌ی طاعات راه

بر گزین تو سایه‌ی خاص اله

هر کسی در طاعتی بگریختند

خویشتن را مخلصی انگیختند

تو برو در سایه‌ی عاقل گریز

تا رهی زان دشمن پنهان‌ستیز

دست او را حق چو دست خویش خواند

تا ید الله فوق ایدیهم براند

دست حق میراندش زنده‌ش کند

زنده چه بود جان پاینده‌ش کند

هرکه تنها نادرا این ره برید

هم به عون همت پیران رسید

دست پیر از غایبان کوتاه نیست

دست او جز قبضه الله نیست

غایبان را چون چنین خلعت دهند

حاضران از غایبان لا شک به‌اند

شاعر: مولوی

فرمانبردار مطلق پیامبر اکرم

در این جا به پاره اى از ویژگى هاى امام و خلیفه پیامبر(صلی الله علیه و آله) از دیدگاه امام على(علیه السلام) اشاره مى شود (1) :

1. سزاوارترین مردم به مردم

حضرت على(علیه السلام) در خطبه 74 به صراحت مى فرماید: «لَقَدْ عَلِمْتُمْ أنّى اَحَقُّ النّاسِ بِها مِنَ غَیْرَى»; به یقین مى دانید كه فقط من نسبت به دیگران براى خلافت شایسته هستم.

در خطبه 117 نیز مى فرماید: «فو الله انّى لأولى الناس بالناس»; به خدا سوگند كه من سزاوارترین مردم به مردم هستم.

در آغاز این خطبه امام یاران خوب و با وفایش را مخاطب ساخته، مى فرماید: «أنتم الأنصار على الحقّ، و الإخوان فى الدین و الجُنن یومَ البَأس، و البطانة دون الناس...»; شما و نه دیگران، یاوران بر حق و برادران دینى هستید و در روز سختى، اصحاب سرّ و محرم من مى باشید. آن گاه مى فرماید: «فوالله انّى لأولى الناس...»; آیا این مقام همان نیست كه پیغمبر در روز غدیر براى آن از مردم اقرار گرفت كه «ألست أولى بكم من انفسكم»؟ و سپس فرمود: «من كنت مولاه فهذا على مولاه».

2. امامت تنها شایسته بنى هاشم

در قسمتى از خطبه 144 با ذكر برخى از ویژگى هاى ائمه هدى(علیهم السلام) به طور صریح آمده است: «اِنَّ الاَْئِمَةَ مِنْ قُرَیْش غُرِسُوا فى هذَا الْبَطْنِ مِنْ هاشِم لا تَصْلِحُ عَلى سِواهُمْ وَ لا تَصْلَحُ الْمُولاة مِنْ غَیْرِهِمْ»; همانا امامان از قریش اند، ائمه در این گروه از هاشم نهاده شده اند و امامت شایسته غیر آنان نمى باشد و كسى جز آنان لیاقت ولایت ندارد.

3. پناهگاه مردم

حضرت در خطبه 144 مردم را به دو دسته تقسیم بندى كرده مى فرماید; گروه نخست محبوب ترین بندگان در پیشگاه پروردگاراند و دسته دیگر نادانانى هستند كه خود را عالم نامیده، صورتشان صورت انسان است و قلبشان قلب حیوان. سپس مى فرماید: «مردم، كجا مى روید؟ چرا از حق منحرف مى شوید؟ پرچم هاى حق، بر پا و نشانه هاى آن آشكار است. با آن كه چراغ هاى هدایت، روشنگر راه اند، چون گمراهان به كجا مى روید؟ چرا سرگردانید در حالى كه عترت پیامبر شما در میان شماست؟ آنان زمامداران حق و یقین اند، پیشوایان دین و زبان هاى راستى و راستگویان اند. پس باید در بهترین منازل قرآن جایشان دهید و همانند تشنگانى كه به سوى آب مى شتابند، به سوى آنان هجوم برید.»

4. محرم اسرار و دانش پیامبر(صلى الله علیه وآله)

در خطبه 154 مى فرماید: «... نَحْنُ الشَّعارُ وَ الاَْصْحابُ وَ الْخَزَنَةُ وَ الاَْبْوابُ وَ لا تُوْتُى الْبُیُوتُ اِلاّ ...» ما اهل بیت(علیهم السلام) پیامبر(صلى الله علیه وآله)چونان پیراهن تن او، و یاران راستینش، و خزانه داران علوم و معارف وحى و درهاى ورود به آن معارف مى باشیم، كه به خانه ها جز از در آن هیچ كس وارد نخواهد شد، و هر كس از غیر در وارد شود، دزد نامیده مى شود. درباره اهل بیت پیامبر(صلى الله علیه وآله) آیات شریفى از قرآن نازل شده، آنان گنجینه هاى علوم خداوند رحمان اند. اگر سخن گویند، راست گویند و اگر سكوت كنند، بر آنان پیشى گرفته نخواهد شد.

5. فروغ هدایت

در همان خطبه یاد شده ـ خطبه 154 ـ حضرت مى فرماید: «... بِنَا اهْتَدَیْتُمْ فِى الظَّلماءِ وَ تَسَنَّمْتُمْ ذُرْوَةَ العُلْیاءِ وَ...»; شما به وسیله ما از تاریكى هاى جهالت نجات یافته و هدایت شدید. صبح سعادت شما با نور ما درخشید... من براى وا داشتن شما به راه هاى حق، كه در میان جاده هاى گمراهى بود، به پا خاستم در حالى كه سرگردان بودید و راهنمایى نداشتید . تشنه كام هر چه زمین را مى كندید، قطره آبى نمى یافتید... از روزى كه حق به من نشان داده شد، هرگز در آن شك و تردید نكردم. كناره گیرى من چونان حضرت موسى(علیه السلام) برابر ساحران است كه بر خویشتن بیمناك نبود، ترس او براى این بود كه مبادا جاهلان پیروز شده و دولت گمراهان حاكم گردد.

6. الگو و مقتداى مؤمنان

در بخشى از خطبه 97 آمده است: «... وَ اِنّى لَعَلى بَیِّنَة مِنْ رَبّى وَ مِنْهاج مِنْ نَبیى وِ اِنّى لَعَلى الطَّریقَ الْواضِحِ اَلْقُطُهُ لَقْطاً....»; و من در پى آن نشانه ها روانم كه پروردگارم مرا به آن رهنمون شده و آن راه را مى روم كه رسول خدا(صلى الله علیه وآله)گشوده و همانا من به راه و روش حق گام به گام ره مى سپارم. مردم! به اهل بیت پیامبرتان بنگرید. از آن سو كه گام برمى دارند، بروید. قدم جاى قدمشان بگذارید. آنان شما را هرگز از راه هدایت بیرون نمى برند و به پستى و هلاكت باز نمى گردانند. اگر سكوت كردند، سكوت كنید و اگر قیام كردند، قیام كنید. از آنان پیشى نگیرید كه گمراه مى شوید و از آنان عقب نمانید كه نابود مى گردید.

در بخشى از خطبه 100 نیز آمده است: «اَلا اِنَّ مَثَلَ آلِ مُحَمَّد(صلى الله علیه وآله) كَمَثَلِ نُجُومِ السَّماءِ اِذا خَوى نَجْمٌ طَلَعَ نَجْمٌ. فَكَاَنَّكُمْ قَدْ تَكامَلَتْ مِنَ اللهِ، فیكُمُ الصَّنائِعُ وَ اَراكُمْ ما كُنْتُمْ تَأمَلُونَ»; آگاه باشید، مثل آل محمد(صلى الله علیه وآله) چونان ستارگان آسمان اند; اگر ستاره اى غروب كند، ستاره دیگرى طلوع مى نماید، گویى مى بینم در پرتو خاندان محمد(صلى الله علیه وآله)نعمت هاى خداوند بر شما تمام شده و شما به آن چه آرزو دارید، رسیده اید.

7. فرمانبردار مطلق پیامبر(صلى الله علیه وآله)

حضرت مى فرماید: «... وَ لَقَدْ عَلِمَ الْمُسْتَحْفَظُونَ مِنْ أَصْحابِ مُحُمَّد(صلى الله علیه وآله)اَنّى لَمْ اَرُدَّ عَلَى اللهِ ...»; (2) ـ آن گروه از ـ اصحاب پیامبر(صلى الله علیه وآله) كه حافظان اسرار او مى باشند، مى دانند كه من حتى براى یك لحظه هم مخالف فرمان خدا و رسول او نبودم; بلكه با جان خود پیامبر(صلى الله علیه وآله)را یارى كردم. در جاهایى كه شجاعان قدم هایشان مى لرزید و فرار مى كردند او را یاورى نمودم و این دلیرى و شجاعتى است كه خدا به من عطا فرموده است.

8. برگزیده الهى

در بخشى از خطبه 33 مى فرماید: «... اَما وَ اللهِ اِنْ كُنْتُ لَفى ساقَتِها حَتّى تَوَلَّتْ بِحَذافیرِها. ما عَجَزْتُ...»; به خدا سوگند من از پیشتازان لشكر اسلام بودم تا آن جا كه صفوف كفر و شرك تار و مار شد. هرگز ناتوان نشدم و نترسیدم. هم اكنون نیز همان راه را مى روم، پرده باطل را مى شكافم تا حق را از پهلوى آن بیرون آورم... به خدا قریش از ما انتقام نمى گیرد جز بدان علت كه خداوند ما را از میان آنان برگزید... .

9 . وصى پیامبر(صلى الله علیه وآله)

امام على(علیه السلام) در آغاز خطبه 87 مردمى را كه به رأى و اندیشه خود اعتماد نموده و باعث بروز اختلاف بسیار در بین امت شده اند نكوهش نموده سپس مى فرماید: «فیا عجبى و مالى لا اعجب من خطاء هذه الفرق على اختلاف حججها فى دینها لا یقتصون اثر نبى و لا یقتدون بعمل وصى»; شگفتا و چگونه در شگفت نباشم از خطا و گمراهى این فرقه ها كه دلایل و برهان هاى آنان در دینشان گوناگون است، نه راه و روش پیغمبرى را دنبال مى كنند و نه عمل وصى پیغمبرى را مقتداى خود مى سازند.

در خطبه دیگر مى فرماید: «لا یقاس بآل محمد من هذه الأمة احدٌ... هم أساس الذین و عماد الیقیین...». (3) این خطبه به صراحت دلالت دارد كه پیامبر اكرم(صلى الله علیه وآله) در مورد خلافت و امامت آن حضرت وصیّت فرموده چنان كه از جمله پایانى خطبه نیز این نتیجه به دست مى آید: «الان اذ رجع الحق الى أهله»; اكنون امامى كه از جایگاه خویش بیرون رفته بود به جاى خویش بازگشت.

بخش سیره و عترت بیت العباس

پی نوشت ها:

1.لازم به یادآورى است كه برخى از ویژگى ها مخصوص على(ع) است، البته بسیارى از آنها سایر اهل بیت (علیهم السلام) را نیز در بر مى گیرد.

2. نهج البلاغه، خطبه 197.

3. همان، خطبه 2.

منبع:

روابط امام علی (ع) و خلفا به روایت نهج البلاغه

ولادت شده در كعبه ی عشق و صفا

ای كه هوای غم عشاق نمودی بدان

مرحم هر دردِ سر عشق علی است و بس

دور و بر فاطمه چون شمع علی سوخته

دان كه چرا بال و پر عشق علی است و بس

گشته به هر جنگ، چو سدّی بَرِ پیغمبرش

چونكه تهنتن سپر عشق علی است و بس

عشق حسین و حسن و زینب نالان او

این سه همه خود شرر عشق علی است و بس

بخش سیره و عترت بیت العباس

شاعر: حسن فطرس

مولای ما نمونه ی دیگر نداشته است

سوگند می خورم که نبی شهر علم بود

شهری که جز علی در دیگر نداشته است

طوری ز چارچوب در قلعه کنده است

انگار قلعه هیچ زمان در نداشته است

یا غیر لافتی صفتی در خورش نبود

یا جبرِِییل واژه بهتر نداشته است

چون روز روشن است که در جهل گمشده است

هر کس که ختم نادعلی بر نداشته است

این شعر استعاره ندارد برای او

تقصیر من که نیست برابر نداشته است

شاعر: سید حمیدرضا برقعی

معنی آیات قرآن جمله در شان علیست

اوست گرد مکه و گرد آفرین کربلا

پرچم نصر و ظفر را بر دل لشکر زند

معنی آیات قرآن جمله در شان علیست

تاج کرمنا بحز او کیست تا بر سر زند

شهر علم مصطفی را مرتضی باب است و بس

هر که جوید علم باید حلقه ای بر در زند

باد بر تخت سلیمان حامل از امر علیست

جبرئیل زا کلمه تا هوی او شهپر زند

ای کلیم اله فرار از دعوی قبطی مکن

تیغ می خواهند که راس موحب و عنتر زند

شاعر: سید حسن خوش زاد

بر سفره عطای علی ریزه خوار باش